Groentegewassen: kwekersrecht en toelating tot de nationale rassenverkeerslijst

Stappen voor opname in nationale rassenverkeerslijst en verkrijgen kwekersrecht

Een nieuw groenteras laten opnemen in de nationale rassenverkeerslijst of nationaal kwekersrecht verkrijgen, verloopt in stappen:

1. Aanvraag indienen
2. Administratief onderzoek
3. Technisch DUS-onderzoek
4. Verlening kwekersrecht en/of toelating

Nationale rassenverkeerslijst

Om een groenteras binnen de Europese Unie (EU) te kunnen verhandelen, moet het in principe eerst toegelaten zijn. Dat geldt voor rassen van vrijwel alle groentegewassen. Voor groenterassen is het mogelijk om ook zaden te verhandelen vóór toelating (maar na aanvraag) via een speciale autorisatieregeling, de Europese Beproevingszaadregeling. Als een ras op de nationale rassenverkeerslijst staat van minstens één EU-lidstaat, mag het in de hele EU verhandeld worden. De nationale rassenverkeerslijst van Nederland is het Nederlands Rassenregister.
Rassen kunnen worden opgenomen in het Nederlands Rassenregister als ze voldoen aan de DUS-criteria en een geaccepteerde naam hebben. DUS staat voor Distinct, Uniform and Stable, dat betekent dat het ras zich onderscheidt van alle andere rassen, uniform is en bestendig. Aan DUS-onderzoek zijn kosten verbonden.
Naktuinbouw voert in Nederland het onderzoek uit om vast te stellen of een ras aan de DUS-criteria voldoet. Dat gebeurt meestal twee groeicycli bij Naktuinbouw, of één groeicyclus bij Naktuinbouw en één bij de aanvrager, in een proef volgens aanwijzingen en voorschriften van Naktuinbouw. Resistentietoetsen maken vaak deel uit van het onderzoek.

Europese rassenverkeerslijst

Als het ras is opgenomen in het Nederlands Rassenregister is het toegelaten voor verhandeling in de EU. De Raad voor plantenrassen maakt de toelating bekend aan de Europese Unie en aan de andere EU-lidstaten, om het ras te laten opnemen in de gemeenschappelijke EU-rassenverkeerslijst (kies: uw taal -> eenvoudig zoeken -> woorden -> zoek naar "rassenlijst"). De Plant variety database van de EU is een doorzoekbare versie van deze rassenverkeerslijst.
Is de toelating gebaseerd op uitsluitend officiële proeven bij Naktuinbouw, dan wordt het ras in de EU-rassenverkeerslijst opgenomen als a-ras en kan materiaal van het ras verhandeld worden als ‘standaardzaad’ of als ’gecertificeerd zaad’.
Als de toelating is gebaseerd op een combinatie van een officiële proef bij Naktuinbouw en een bedrijfsproef, dan komt het ras in de EU-rassenverkeerslijst als b-ras en kan materiaal van het ras verhandeld worden als ’standaardzaad’.

Nationaal kwekersrecht

Om het eigendom van een ras te kunnen beschermen, kan een veredelaar kwekersrecht voor een ras aanvragen. Als UPOV-lidstaat heeft Nederland een nationaal kwekersrechtsysteem dat is gebaseerd op de UPOV ’91 Conventie. Voor alle groentegewassen kan nationaal kwekersrecht worden aangevraagd. Het aanvragen van kwekersrecht geeft geen recht op het verhandelen van het groenteras. Daarvoor dient een aanvraag tot toelating tot de nationale rassenverkeerslijst worden ingediend. Dat kan tegelijkertijd, op één formulier.
Als een nieuw ras voldoet aan de DUS-criteria en een geaccepteerde naam heeft, wordt het kwekersrecht verleend. Een overzicht van alle rassen waaraan kwekersrecht is verleend staat op op de website van de Raad voor plantenrassen.
Naktuinbouw voert het onderzoek uit - net zoals ten behoeve van de nationale rassenverkeerslijst - om vast te stellen of een ras aan de DUS-criteria voldoet. Dat gebeurt minstens twee proefseizoenen, inclusief eventuele resistentietoetsen.  Als het kwekersrecht is verleend, volgt opname in het Nederlands Rassenregister.

Rassenverkeerslijst plus kwekersrecht

De aanvraag voor opname in de Nederlandse rassenverkeerslijst kan gecombineerd worden met een aanvraag voor nationaal kwekersrecht. Het DUS-onderzoek geldt voor beide. Dit scheelt de aanvrager kosten.
Aangezien voor kwekersrecht alleen resultaten uit officiële (Naktuinbouw) proeven (en resistentietoetsen) geldig zijn, kiezen de meeste aanvragers voor twee groeicycli officieel onderzoek en laten ze de bedrijfsproef achterwege.

Europees kwekersrecht

Naast nationaal kwekersrecht bestaat communautair kwekersrecht, dat geldt op het hele grondgebied van de EU. Het Communautair Bureau voor Plantenrassen (CPVO) verleent dit. Via de website van het CPVO zijn de noodzakelijke aanvraagformulieren beschikbaar.
Als het ras al is toegelaten tot de nationale rassenverkeerslijst of al nationaal kwekersrecht heeft, is het mogelijk het rapport te laten overnemen door het CPVO. Voor geringe meerkosten heeft het ras dan ook kwekersrecht in de hele EU. Op twee voorwaarden: het ras moet aan de communautaire nieuwheidseisen voldoen en de EU accepteert geen bedrijfsproeven, dus als bedrijfsproeven zijn gebruikt is er nog een officieel proefseizoen bij Naktuinbouw nodig.