Landbouwgewassen: kwekersrecht en toelating tot de nationale rassenlijst

Stappen voor opname in de nationale rassenlijst en verkrijgen kwekersrecht

Een nieuw landbouwras laten opnemen in de nationale rassenlijst of nationaal kwekersrecht verkrijgen, verloopt in stappen:

1. Aanvraag
2. Administratief onderzoek
3. Technisch DUS-onderzoek en CGO
4. Verlening kwekersrecht en/of toelating

Nationale rassenlijst 

Om een landbouwras binnen de Europese Unie (EU) te kunnen verhandelen, moet het eerst toegelaten zijn. Als een ras op de nationale rassenlijst staat van minstens één EU-lidstaat, mag het in de hele Europese Unie verhandeld worden. De nationale rassenlijst van Nederland is onderdeel van het Nederlands Rassenregister (dit register bevat ook rassen met alleen kwekersrecht en oude rassen).
Rassen kunnen worden opgenomen in het Nederlands Rassenregister als ze voldoen aan de DUS- en CGO-criteria en een geaccepteerde naam hebben. DUS staat voor Distinct, Uniform and Stable, dat betekent dat het ras zich onderscheidt van alle andere rassen, uniform is en bestendig. Aan DUS-onderzoek zijn kosten verbonden. CGO staat voor cultuur- en gebruikswaardeonderzoek, hierbij wordt de landbouwkundige waarde van het ras bepaald.
Naktuinbouw voert in Nederland het onderzoek uit om vast te stellen of een ras aan de DUS-criteria voldoet. Dat gebeurt tenminste twee groeicycli op de proefvelden van de NAK in Tollebeek. Het CGO-onderzoek wordt georganiseerd en gefinancierd door de veredelaars, de telers en de industrie volgens door de Raad voor plantenrassen vastgestelde protocollen.

Europese rassenlijst

Als het ras is opgenomen in het Nederlands Rassenregister is het toegelaten voor verhandeling in de EU. De Raad voor plantenrassen maakt de toelating bekend aan de Europese Unie en aan de andere EU-lidstaten, om het ras te laten opnemen in de gemeenschappelijke EU-rassenverkeerslijst (kies: uw taal -> eenvoudig zoeken -> woorden -> zoek naar "rassenlijst"). De Plant variety database van de EU is een doorzoekbare versie van deze rassenverkeerslijst.

Nationaal kwekersrecht

Om het eigendom van een ras te kunnen beschermen, kan een veredelaar kwekersrecht voor een ras aanvragen. Als UPOV-lidstaat heeft Nederland een nationaal kwekersrechtsysteem dat is gebaseerd op de UPOV ’91 Conventie. Voor alle landbouwgewassen kan nationaal kwekersrecht worden aangevraagd. Het aanvragen van kwekersrecht geeft geen recht op het verhandelen van het ras. Daarvoor dient een aanvraag tot toelating tot de nationale rassenlijst worden ingediend. Dat kan tegelijkertijd, op één formulier.
Als een nieuw ras voldoet aan de DUS-criteria en een geaccepteerde naam heeft, wordt het kwekersrecht verleend. Naktuinbouw voert dit onderzoek uit - net zoals ten behoeve van de nationale rassenlijst. Als het kwekersrecht is verleend, volgt opname in het Nederlands Rassenregister. Een overzicht van alle rassen waaraan kwekersrecht is verleend staat op de website van de Raad voor plantenrassen. 

Nationale rassenlijst plus nationaal kwekersrecht

De aanvraag voor opname in de Nederlandse rassenlijst kan gecombineerd worden met een aanvraag voor nationaal kwekersrecht. Het DUS-onderzoek geldt voor beide. Dit scheelt de aanvrager kosten. Voorwaarde voor toelating is wel dat het ras ook voldoet aan de CGO-eisen.

Europees kwekersrecht

Naast nationaal kwekersrecht bestaat communautair kwekersrecht, dat geldt op het hele grondgebied van de EU. Het Communautair Bureau voor Plantenrassen (CPVO) verleent dit. Via de website van het CPVO zijn de noodzakelijke aanvraagformulieren beschikbaar.
Als het ras al is toegelaten tot de nationale rassenlijst of al nationaal kwekersrecht heeft, is het mogelijk het rapport te laten overnemen door het CPVO. Voor geringe meerkosten heeft het ras dan ook kwekersrecht in de hele EU. Voorwaarde hiervoor is dat het ras aan de communautaire nieuwheidseisen moet voldoen.