Wij keuren plantmateriaal op kwaliteit, identiteit en gezondheid (ziekten en plagen). Daarbij letten we op de administratie, bedrijfshygiëne, eigen kwaliteitscontroles en de traceerbaarheid van producten. Ook inspecteren wij plantmateriaal dat de EU uitgaat of binnenkomt. Zo kunnen tuinbouwondernemers hun materiaal gezond over de hele wereld verhandelen.
Toezicht en handhaving
Om teeltmateriaal van bloemisterij-, boomkwekerij-, groentegewassen en eindproducten te kunnen verhandelen, moet het plantmateriaal voldoen aan Europese en nationale wetgeving, zoals de EU-Plantgezondheidsverordening 2016/2031 en de Zaaizaad- en plantgoedwet. Naktuinbouw zorgt voor de controle op de uitvoer en het naleven van deze wet. We werken onpartijdig en onafhankelijk.
Om ons toezicht en indien nodig handhaving bij (on)volledige naleving op een goede en proportionele wijze toe te passen, pakten we dit onderwerp als thema op en actualiseerden het waar nodig. Enkele voorbeelden:
- We verbeterden de brieven bij het opleggen van maatregelen (rapportage van bevindingen).
- We investeren in opleidingen.
- We verduidelijkten de uitleg hoe kwekers een plantenpaspoortmachtiging kunnen krijgen.
- We verbeterden de vragen bij de jaarlijkse administratieve controles.
Keuringen optimaliseert processen
We werken voortdurend aan het verbeteren van onze dienstverlening. Lees in het uitgelichte artikel ‘We verbeteren ons werk voortdurend’ meer over welke processen we onder andere bij Keuringen verbeterden.
Plantenpaspoorttool
Vakspecialisten en onderwijsdeskundigen van Naktuinbouw ontwikkelden een nieuwe e-learning over het plantenpaspoort. Het doel is de kwaliteit te verbeteren en bedrijven helpen om te voldoen aan de EU-regelgeving, zoals de EU-Plantgezondheidsverordening 2016/2031.
Lees meer over dit onderwerp in het uitgelichte artikel ‘Plantenpaspoorttool helpt bedrijven bij voldoen aan wettelijke eisen’.
Surveys in opdracht van de NVWA
De NVWA is verantwoordelijk voor de monitoring op quarantaine-organismen (Q’s). BKD, KCB, NAK en Naktuinbouw voeren de feitelijke inspecties en toetsingen uit. Dit doen zij in opdracht van de NVWA. Bij de vondst van een Q-organisme is de NVWA verantwoordelijk voor de afhandeling. Naktuinbouw ondersteunt waar mogelijk.
We monitoren de fytosanitaire status in Nederland voor een aantal specifieke organismen. We kijken dan gericht naar een aantal gewassen vanwege quarantaine-organismen of mogelijk Q-(waardige) organismen. Ook voeren we in opdracht van de NVWA extra controles uit op verpakkingshout. We troffen tijdens deze onderzoeken geen quarantaine-organismen aan.
We verrichten elk jaar ook een onderzoek bij bedrijven die risicogewassen importeren. Dit is een belangrijk onderzoek, omdat sommige ziekten en plagen pas enkele weken na import zichtbaar worden. In 2025 werd tijdens dit onderzoek twee keer de nematode Meloidogyne enterolobii aangetroffen, in Dypsis en Ficus, en één keer het insect Scirtothrips dorsalis in Podocarpus. De NVWA voerde nader onderzoek uit en legde maatregelen op.
Daarnaast voerden we extra bemonsteringen uit bij import van Vallisneria (aquariumplant), vanwege vondsten van Hirschmanniella caudacrena (nematode) en van Dypsis vanwege de vondsten van Meloidogyne enterolobii. Bij deze aanvullende bemonsteringen zijn elf vondsten gemeld van Hirschmaniella. De monsters van Dypsis waren allemaal vrij van Meloidogyne enterolobii.
Ziekten & plagen
Het aantal vondsten van quarantaine-organismen was in 2025 lager dan in voorgaande jaren. In 2024 was er sprake van 30 vondsten, dit jaar zijn het er slechts acht. Dit komt vooral doordat ToBRFV geen quarantainestatus meer heeft. De uitbraken worden afgehandeld door de NVWA en Naktuinbouw speelt daarbij een bescheiden rol. Opvallend is dit jaar het lage aantal meldingen van bacterieziekten met een RNQP-status. Zowel bacterievuur als ook diverse Xanthomonas-soorten werden minder aangetroffen. Er werden wel meer vondsten van diverse fytoplasma’s gemeld. Tenslotte is er sprake van een opvallende toename in de ontvangst van notificaties uit het Verenigd Koninkrijk vanwege witte vlieg en nematoden. 65% van de notificaties uit derde landen is afkomstig uit het Verenigd Koninkrijk.
Bacterievuurcontroles
Voor de Raad voor de Boomkwekerij voerden wij inspectiewerkzaamheden uit in zogenoemde bufferzones voor bacterievuur in Nederland. Dit deden we zowel op de kwekerijen als in de groene ruimte en fruitteelt. Vanwege beveiligingsrisico’s in het softwareprogramma dat we eerst gebruikten, stapten we over op een ander programma. Dat is met succes geïmplementeerd.
In 2025 waren er minder vondsten van bacterievuur dan normaal. Waar het aantal aantastingen normaal varieert van 150 tot 250 per jaar, waren er in 2025 slechts zo’n 70 aantastingen waargenomen. De weersomstandigheden speelden hierin een grote rol. Er waren weinig broeierige dagen, wat leidde tot minder aantastingen. Zowel in de groene ruimte, de fruitteelt en op de kwekerijen zijn minder besmettingen geweest. Door inspecties vanuit Naktuinbouw blijven de aantastingen beperkt en beheersbaar. Zodoende houden we de bufferzones in stand en blijven we als Nederland voldoen aan de eisen van een ingestelde zone.
Better Training Safer Food (BTSF)
BTSF is een Europees opleidingsprogramma. Doel is het opleiden van medewerkers van bevoegde autoriteiten van EU-lidstaten die betrokken zijn bij officiële plantgezondheidscontroles. Zo blijven zij volledig op de hoogte van alle aspecten van de EU-wetgeving over quarantaine voor invoer. Dit moet ervoor zorgen dat alle lidstaten de plantgezondheidscontroles uniform, objectief en adequaat uitvoeren. Daarnaast bevordert het de uitwisseling van informatie en ervaring tussen lidstaten en vergroot het de effectiviteit van plantgezondheidsdiensten. Vanuit Naktuinbouw volgden meerdere medewerkers deze trainingen. Ook verzorgden twee medewerkers als docent een training.
NVWA-oefening Popillia japonica
In oktober hield de NVWA een oefening over de uitbraak van het quarantaine-organisme Popillia japonica (Japanse kever). De NVWA is in Nederland verantwoordelijk voor het voorkomen en uitroeien van quarantaine-organismen. Naktuinbouw assisteert wanneer daar behoefte aan is. Het scenario ontvouwde zich snel: kevers gespot, risico op verspreiding en dus moesten er direct maatregelen worden genomen. Gelukkig stonden vier Naktuinbouw-keurmeesters paraat om de NVWA-inspecteurs te ondersteunen. Bijvoorbeeld bij het handhaven van een vervoersverbod, het uitzetten van bemonsteringsrasters, het in kaart brengen van waardplanten en het ophangen van vallen met feromonen (lokstoffen). De oefening was niet alleen leerzaam, maar ook een mooie gelegenheid om samen te werken met de NVWA en te ervaren hoe onze expertise bijdraagt aan het bestrijden van quarantaine-organismen.
EPPO-workshop voor inspecteurs
Het Ministerie van LVVN organiseerde samen met de NVWA de EPPO-workshop voor inspecteurs in het kader van innovatieve strategieën voor fytosanitaire inspecties. De workshop werd bijgewoond door 58 deelnemers uit negentien EPPO-landen, waaronder Naktuinbouw.
Clean Plant Program in India
In 2025 startte Naktuinbouw samen met de Indian National Horticulture Board het Clean Plant Program (CPP). Het programma is gericht op het garanderen van de productie en verspreiding van ziektevrij plantmateriaal én het verbeteren van de certificeringssystemen voor fruitgewassen in India. De eerste training in India vond plaats in februari 2026 en er staat nog een vervolg op de planning.
Informatieverstrekking over onze keuringen en inspecties
We gaven veertien keer uitleg aan internationale bezoekers over onze keuringswerkzaamheden en fytosanitaire inspecties. Deze bijdrage is vaak onderdeel van een bezoek in het kader van rassenonderzoek of voor een bezoek aan onze laboratoria. We geven dan vaak ook informatie over onze bedrijfskeuringen en fytosanitaire inspecties, zoals we bij de Surinaamse trainees in april deden. Daarvoor organiseerden we ook twee excursies; een bij de veldinspecties en een bij de import- en exportinspecties. Dit in het kader van het Makandra-project. Daarnaast krijgen we ook aanvragen voor uitleg over specifieke onderwerpen, zoals in juli over de systematiek van de productie van uien via plantuien en Select Plant. Dit verzoek kwam via de WUR vanwege een project met Japan over het verbeteren van de uienteelt.
Deze toelichtingen over onze keuringswerkzaamheden zijn ook vaak onderdeel van een breder bezoek georganiseerd door LVVN en NVWA. Zoals in mei het bezoek van een delegatie van de Australische ambassade in Brussel aan Toetscentrum Horst. We informeerden ze over het Post Entry Quarantaine (PEQ) station bij Naktuinbouw en de stichting Clean Fruit Plants in relatie tot ons certificeringssysteem voor fruit. Of zoals eind oktober, toen we een Algerijnse delegatie een algemene toelichting gaven met focus op fytosanitaire inspecties bij zaadbedrijven.
Erkenningssystemen
Naktuinbouw heeft meerdere erkenningssystemen die meerwaarde of topkwaliteit herkenbaar maken.
Nieuw: LEEZ (Laboratoria Erkend voor Export Zaaizaden)
De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) zette de erkenningsregeling ‘LEEZ’ op. Dit deden zij samen met verschillende partners, waaronder Naktuinbouw. LEEZ regelt het officiële gebruik van NAL-toetsuitslagen voor exportcertificering van zaaizaden. Bedrijven met een LEEZ-erkenning mogen de uitslagen van hun eigen ziektetoetsen gebruiken als garantie bij export. Mits het bedrijf een NAL-autorisatie heeft voor die toetsen. De interactie tussen NAL en LEEZ werd in 2025 steeds duidelijker. Zo kan een aanpassing in het kader van NAL leiden tot een aanpassing in het LEEZ-register. In oktober is het eerste officiële LEEZ-certificaat uitgereikt. In de werkgroep ‘Implementatie LEEZ’ behandelen NVWA, Naktuinbouw en een aantal LEEZ-bedrijven de praktische zaken rondom deze erkenning. Ook verbeterpunten komen dan aan de orde.
ASLN (Authorized Service Laboratories Naktuinbouw)
ASLN is een autorisatiesysteem gericht op laboratoriumtoetsen aan grond, plantmateriaal en/of zaden. Het ASLN-systeem is bedoeld voor servicelaboratoria. Negen bedrijven voldoen aan de ASLN-eisen en beschikken over een ASLN-autorisatie.
BOOT (Bemonstering Onder Officieel Toezicht)
BOOT is een module die Naktuinbouw samen met de NVWA ontwikkelde voor bemonstering van tomaten- en paprikazaden voor officiële toetsing op ToBRFV. Naktuinbouw houdt toezicht met een bedrijfsaudit. De NVWA houdt toezicht op BOOT via een nacontrole en een audit op het systeem. Zes bedrijven voldoen aan de BOOT-eisen en beschikken over een BOOT-autorisatie.
Elite Siergewassen
Naktuinbouw Elite Siergewassen is een erkenningssysteem voor bloemisterijgewassen. Inmiddels zijn er wereldwijd 25 deelnemers die ziektevrij en rasecht teeltmateriaal van éénjarige en vaste planten produceren. In 2025 startten we met een update van het systeem, zodat het voorbereid is op de toekomst.
Elite Grootfruit
Naktuinbouw Elite Grootfruit is een aanvulling op de EU-certificering van grootfruitgewassen. Bij Naktuinbouw Elite Grootfruit stelt Naktuinbouw hogere eisen aan de gewassen en de bedrijven. Als aan alle eisen is voldaan, mag een bedrijf het teeltmateriaal met het certificaat en label Elite verhandelen. In 2025 waren er 25 bedrijven geautoriseerd voor het gebruik van het Elite-label Grootfruit.
Elite Softfruit
Naktuinbouw ontwikkelde samen met de kleinfruitsector een erkenningssysteem dat meerwaarde en topkwaliteit herkenbaar maakt. Naktuinbouw Elite Softfruit is ook een aanvulling op de EU-certificering van fruitgewassen. Er waren in 2025 acht geautoriseerde deelnemers voor het gebruik van het Elite-label Softfruit.
HSPO (Hygiëne Systeem Planten Opkweek)
HSPO is een erkenningssysteem dat de bedrijven helpt om de gezondheid en kwaliteit van het teelmateriaal te borgen. Daarmee neemt de kans op verspreiding van ziekten af en ondersteunt het systeem het imago en de exportpositie van de opkweekbedrijven. In 2025 zijn er twee audits uitgevoerd voor HSPO en namen twee bedrijven deel aan dit erkenningssysteem.
NAFI (Naktuinbouw Authorized Field Inspection)
NAFI is een systeem dat zaadbedrijven autoriseert voor monitoring van de zaadproductie. Het richt zich vooral op het voldoen aan eisen op de gebieden identiteit, kwaliteit en gezondheid. In 2025 waren drie zaadbedrijven NAFI-geautoriseerd.
NAL (Naktuinbouw Authorized Laboratories)
NAL stelt deelnemers in staat de juiste beslissingen te nemen op basis van betrouwbare data uit laboratoriumtoetsingen in bedrijfseigen laboratoria. Met de certificaten kunnen deelnemers gezondheid en kwaliteit aantonen voor internationale handel. Er waren in 2025 wereldwijd 21 deelnemers.
Naktuinbouw baseert de NAL-autorisatie op drie pijlers:
- Het werken met door Naktuinbouw goedgekeurde protocollen
- De uitkomsten van door Naktuinbouw georganiseerde vergelijkingsonderzoeken
- De uitkomsten van de jaarlijkse audits.
Soms kunnen bedrijven één van deze pijlers niet uitvoeren of toepassen, bijvoorbeeld door lokale omstandigheden of wet- en regelgeving. In 2025 oriënteerden we ons daarom op alternatieven.
Select Plant
Naktuinbouw Select Plant is een systeem voor partijen teeltmateriaal van extra kwaliteit. Naktuinbouw voert extra keuringen, monsternames en toetsingen uit voor ziektevrijheid in de gewassen:
- Alstroemeria: Eén bedrijf nam deel aan Select Plant Alstroemeria.
- Freesia: Er namen twaalf bedrijven deel aan Select Plant Freesia.
- Plantuien: Er namen 81 bedrijven deel aan Select Plant Plantuien.
- Hosta: Er namen tien bedrijven deel aan Select Plant Hosta.
- Laan- en sierbomen: Er namen negentien bedrijven deel aan Select Plant Laan- en Sierbomen.
