Veredelaars ontwikkelen nieuwe rassen. Wij onderzoeken die rassen voor nationale registratie of kwekersrecht.
Rassenonderzoek optimaliseert processen
We werken het hele jaar door aan het verbeteren van onze dienstverlening. Lees in het uitgelichte artikel ‘We verbeteren ons werk voortdurend’ meer over welke processen we onder andere verbeterden bij Identiteit & Rassenonderzoek.
Nieuwbouw voor resistentieonderzoek in gebruik genomen
Om het resistentieonderzoek te verbeteren, bouwden we zeven nieuwe onderzoeksruimten met een aangrenzende werkplek. Deze bieden ruimte om verschillende resistentietoetsen gelijktijdig uit te voeren en nieuwe toetsen te ontwikkelen. In september openden we de nieuwe faciliteiten officieel. Met deze uitbreiding verwachten we de in 2025 opgelopen achterstand in het onderzoek naar resistenties in 2026 weg te kunnen werken.
Methodiekenonderzoek
DUS-onderzoek richt zich op toelating en kwekersrecht. Voor landbouwgewassen voeren we daarnaast cultuurwaardeonderzoek (VCU: value for cultivation and use) uit. Om de kwaliteit en efficiëntie van het DUS-onderzoek te verbeteren, voert Naktuinbouw methodiekenonderzoek uit. Een deel hiervan financiert de Raad voor plantenrassen.
In 2025 werkten we onder meer aan:
- Protocolverificatie en toekomstige protocolherziening voor rassen van zaadsjalot
- Internationale harmonisatie en validatie SNP-set sla
- Het selecteren van vergelijkbare rassen met beeldanalyse en AI
- Identificatie en implementatie van DNA-merkers voor morfologische kenmerken in tomaten
- Uitwisseling rasgegevens met de EU Plant Variety portal
- Harmoniseren van een resistentietoets voor Peronospora Viciae in erwt
- Verificatieonderzoek DNA in combinatie met morfologie in tomaat en ui
- Merkerontwikkeling voor fusariumresistentie (FOC1) in koolsoorten
- FlorFasForward; Merkerontwikkeling voor resistentiegenen Fom1, Fom2 en MNSV in meloen (model 1).
Contacten bij regelgeving
Namens de Raad voor plantenrassen vertegenwoordigt Naktuinbouw Nederland bij vergaderingen van het CPVO en de UPOV:
- CPVO: In september namen we online deel aan de jaarlijkse CPVO-bijeenkomst van de werkgroep over rasnamen (Permanent Working Group on Variety Denominations Guidelines). In november namen we deel aan de Vegetable Expert Meeting. Ook bezocht het CPVO in november Naktuinbouw, zodat we kennis konden maken met het nieuwe IT-hoofd Nicola Fabiani. In december namen we deel aan de jaarlijkse CPVO Examination Offices Meeting in Parijs.
- UPOV: We organiseerden in het voorjaar de technische werkgroep voor siergewassen (TWO) in Nederland. Meer dan 110 deelnemers uit dertig verschillende landen waren van de partij: 31 deelnemers woonden de bijeenkomst bij Naktuinbouw bij in Roelofarendsveen, de rest sloot online aan. In mei namen we deel aan de technische werkgroep van groenten (TWV) en landbouwgewassen (TWA). In oktober namen we deel aan de Technische Commissie in Genève, Frankrijk. Rassenonderzoeker Cécile Marchenay is benoemd tot voorzitter van de TWV's in 2026.
We werkten nauwer samen met het CPVO in 2025. Het CPVO startte drie nieuwe werkgroepen,
waaraan ook Naktuinbouw deelneemt:
- Terms of reference of working group on DUS matters related to cost effectiveness
- Terms of reference of working group on potential involvement of breeders in DUS testing
- Terms of reference of working group on the revision of the QAS (Quality Audit System) system
Daarnaast maakt het Ministerie van LVVN gebruik van onze vakkennis bij het maken en implementeren van nieuwe wet- en regelgeving. Zoals de nieuwe EU-verordening voor ‘Plant Reproductive Material’ (PRM) voor al het teeltmateriaal van voedingsgewassen
Platform Versnelling Resistentie Veredeling Sierteelt
Naktuinbouw is één van de oprichters van het platform Versnelling Resistentie Veredeling Sierteelt. Daarin bundelen verschillende deelnemers hun krachten om de ontwikkeling van ziekte- en plaagresistente rassen te versnellen. In 2025 organiseerden ze drie bijeenkomsten en werkten ze aan het opstellen van projectplannen. Andere betrokken partijen zijn veredelingsbedrijven, Vertify, Plantum, Hogeschool InHolland en Greenport Aalsmeer.
PVP Toolbox
We delen onze kennis over kwekersrecht wereldwijd. Met de PVP Toolbox werken we projecten uit om het belang van en kennis over kwekersrecht onder de aandacht te brengen. De vraag naar de Toolbox-projecten komt met name via de landbouwraden. Het Ministerie van LVVN financiert de PVP Toolbox. In 2025 werkten we aan Toolbox-projecten met de volgende landen: Argentinië, Armenië, Nigeria, Ghana, Egypte, Guatemala, Peru, Taiwan en Vietnam. Vanuit de PVP Toolbox organiseerden we voor deze landen verschillende activiteiten, zoals een bezoek aan Naktuinbouw, een training bij Naktuinbouw of in het buitenland, deelname aan de training ‘Plant Breeders’ Rights for food security and economic development’ en/of andere kennisoverdrachtsessies.
Eind 2026 loopt de huidige periode van de PVP Toolbox af. Naktuinbouw diende daarom een verzoek in bij het Ministerie van LVVN om de PVP Toolbox met nog eens tien jaar te verlengen. Een evaluatie van de PVP Toolbox over de jaren 2022 tot en met 2025 ondersteunde het verzoek. Voor de evaluatie hielden twee onafhankelijke beoordelaars een uitgebreide enquête. Zij stelden beiden ook een beoordelingsrapport op. De uitkomst van de evaluatie was zeer positief. We verwachten de reactie van LVVN op het verzoek tot verlenging in het tweede kwartaal van 2026.
Argentinië
In mei bezochten Argentijnse experts Nederland voor een studiereis over plantenrassenbescherming en samenwerking in de zaadsector. Het hoofddoel was het bevorderen van een UPOV-lidmaatschap, het verbeteren van de afstemming van regelgeving en het versterken van de relatie tussen beide landen.
Armenië
In oktober organiseerde Naktuinbouw in Armenië een DUS-training voor tarwe en kikkererwten én een interactieve sessie over kwekersrecht. Het hoofddoel was om de gewasspecifieke DUS-capaciteit van Armenië te versterken na de toetreding tot UPOV in 2024. En om bij belangstellenden het begrip van kwekersrechten, inclusief de rechten van boeren en de handhaving daarvan, te verdiepen.
Egypte
In november verzorgde Naktuinbouw een DUS-training voor aardbeien in Egypte. Het doel van de training was het versterken van het DUS-onderzoek in aardbeien, inclusief het gebruik van de UPOV-richtlijn voor aardbeien, het zoeken naar vergelijkbare rassen én het bespreken van DNA-ondersteuning.
Ghana
In november verzorgde Naktuinbouw in Ghana een verdiepende DUS-training voor tomaat, rijst, mais, de peulvrucht ‘cowpea’ en de tropische wortelknol ‘yam’. Het doel van de training was om de technische vaardigheden voor DUS-onderzoek te verdiepen én de voorbereiding en documentatie van proeven te standaardiseren. Deze training was een vervolg op die in 2024.
Guatemala
Samen met TAEIX en CPVO bereidden we een startmissie voor. Deze missie was gericht op het versterken van het Guatemalteekse systeem voor de bescherming van plantenrassen en het ondersteunen van het UPOV-lidmaatschap. Door bureaucratische vertragingen binnen de EU is de missie uitgesteld tot begin 2026.
Kazachstan
Kazachstan wil lid worden van de UPOV. Daarvoor ontwikkelde Naktuinbouw samen met het Kazachse PVP-kantoor een driejarige routekaart met daarop activiteiten voor na toetreding tot het UPOV-systeem. Het doel was om strategische prioriteiten vast te stellen voor de implementatie van de UPOV-normen én om capaciteitsopbouw te plannen voor DUS-onderzoek en de afhandeling van aanvragen. Vanwege interne ontwikkelingen en de parlementaire behandeling van de herziene PVP-wet werden de afronding van de routekaart en de bijbehorende training uitgesteld. Het project is in 2025 afgesloten en wordt weer opgepakt zodra het mogelijk is.
Nigeria (in combinatie met Ghana)
In september organiseerde Naktuinbouw een training voor deelnemers uit zowel Ghana als Nigeria. Het hoofddoel van de training was het versterken van de institutionele capaciteit voor DUS-onderzoek voor de registratie van plantenrassen en kwekersrechten. Beide landen ontwikkelen namelijk hun nationale PVP-systemen door.
Peru
UPOV produceerde in opdracht van Naktuinbouw een educatieve video waarin werd getoond hoe kwekersrechten de basis vormen voor de wereldwijd succesvolle Peruaanse blauwe bessensector. Het doel was om het bewustzijn te vergroten van de economische, ecologische en sociale voordelen van verbeterde rassen en robuuste systemen voor kwekersrechten. Een eerste versie werd in december opgeleverd, met een geplande meertalige uitrol (Engels, Frans). Dankzij een efficiënt budgetgebruik kon een vergelijkbare video over druiven voor de Dominicaanse Republiek worden gemaakt, waardoor het bereik en de impact werden vergroot. De definitieve versie van beide video's wordt begin 2026 verwacht.
Taiwan
Naktuinbouw en TSIPS (Taiwanese Zaadverbetering- en vermeerderingsstation) ontwikkelden een uitwisselingskader voor DUS-rapporten van Oncidium en Chrysanthemum. Het doel was om de technische voorwaarden te beoordelen, de naleving van het CPVO te waarborgen en overeenstemming te bereiken over de reikwijdte van de uitwisseling. Na audits en overleg werd besloten tot een tweezijdige uitwisseling voor Oncidium en een eenzijdige overname (Naktuinbouw → Taiwan) voor Chrysanthemum. Een delegatie van TSIPS bezocht Naktuinbouw in september, deelde de Oncidium-richtlijnen en nodigde ons uit voor deelname aan het PVP-symposium eind februari 2026. De volgende stappen omvatten de juridische voltooiing van de overeenkomst en de deelname van experts aan het symposium.
Vietnam
In december overlegden een Nederlandse delegatie (LVVN en Plantum) in Vietnam met Vietnamese autoriteiten en de industrie om de bewustwording, handhaving en het DUS-onderzoek voor plantaardige olie en planten te versterken. Het doel was om de samenwerking in de zaadsector te bevorderen, de handhaving te verbeteren en innovatie en naleving van royalties te stimuleren. Het resultaat is een overeenkomst voor de ontwikkeling van een gezamenlijk project in 2026, gericht op bewustwording, handhaving en DUS-capaciteit, plus verbeterde communicatiestrategieën voor boeren en zaadbedrijven. Het project wordt gefinancierd door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
Overige internationale activiteiten
Wij nemen deel aan verschillende internationale projecten op het gebied van kwekersrecht.
China
In juni organiseerde Naktuinbouw een trainingsprogramma in China. De training combineerde DUS-onderzoek in het veld met moleculaire detectietechnieken in het laboratorium. Het doel was het opzetten van een moleculaire bibliotheek voor aardappelen en het ontwikkelen van een standaard voor moleculaire detectie.
Nigeria
Van 2020 tot 2025 leidde Naktuinbouw een project over de bescherming van plantenrassen binnen het meerjarige CSP-project in Nigeria. In die tijd is het land lid geworden van de UPOV, is er een volledig operationeel PVP-kantoor opgericht bij de NASC (de Nigeriaanse Raad voor Landbouwzaden) en is een digitaal aanvraagportaal in gebruik genomen, dat is gekoppeld aan de vrijgave van rassen.
Suriname
In het tweede kwartaal voerden Naktuinbouw en het Surinaamse Ministerie van Landbouw, veeteelt en visserij (LVV) het Makandra-project uit om het nationale zaadsysteem te versterken. De technische expertise en samenwerking werden versterkt. Ook werden duidelijke vervolgstappen gedefinieerd voor wetgeving, de ontwikkeling van genenbanken en de uitbreiding van de DUS-capaciteit. Het project legde de basis voor een moderne, veerkrachtige zaadsector die aansluit bij internationale normen en klimaatadaptatiedoelen.
Zuid-Afrika
In september verzorgde Naktuinbouw een training voor Plantovita (onderzoekslaboratorium in de aardappelsector) en de Aardappelcertificeringsdienst in Zuid-Afrika. Het doel van de training was om de deelnemers meer inzicht te geven in de kenmerken van lichtkiemonderzoek volgens de UPOV-richtlijnen, hun praktische vaardigheden in rasidentificatie en uniformiteitsbeoordeling te verbeteren en de Europese aardappel-DNA-database als aanvullend hulpmiddel te introduceren.
EA-PVP Forum 2025
Naktuinbouw nam deel aan het achttiende East Asia Plant Variety Protection (EAPVP) Forum in Singapore. Het forum is een platform voor kennisuitwisseling, netwerken met internationale experts en samenwerking om kwekersrechtsystemen in Azië te versterken. Dit is een belangrijke regionale bijeenkomst, waar Naktuinbouw als vertegenwoordiger aanwezig was om het netwerk te versterken en mogelijke samenwerkingen in de regio te verkennen en op te starten.
